Tanker eğitimleri, petrol, kimyasal madde ve sıvılaştırılmış gaz taşıyan tankerlerde görev yapacak gemiadamlarının yükün tehlikelerini, emniyet kurallarını ve tanker operasyonlarına özgü sorumlulukları öğrenmesini amaçlayan uzmanlık eğitimleridir. Türkiye’de hangi tanker eğitiminin gerekli olduğu geminin taşıdığı yük türüne ve kişinin yük operasyonlarında üstlendiği sorumluluğa göre değişir. Petrol ve kimyasal tankerlerde ortak bir temel eğitim bulunurken ileri seviye eğitim petrol ve kimyasal tanker için ayrılır; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ise temel ve ileri eğitimler ayrı bir hat oluşturur.
Tanker Eğitimleri Nelerdir?
Tanker eğitimleri üç ana tanker grubuna göre düzenlenir: petrol tankerleri, kimyasal madde tankerleri ve sıvılaştırılmış gaz tankerleri. Güncel Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği, petrol ve kimyasal madde tankerlerinde çalışan tüm gemiadamları için Petrol ve Kimyasal Madde Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimini; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde çalışan tüm gemiadamları için ise Sıvılaştırılmış Gaz Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimini zorunlu tutar.
İleri tanker eğitimi ise herkese otomatik olarak uygulanmaz. Petrol tankerlerinde kaptan, başmühendis/başmakinist, birinci zabit, ikinci mühendis/makinist ve yük operasyonlarında doğrudan sorumluluğu bulunan personel petrol tanker ileri eğitimini alır. Kimyasal tankerlerde yük operasyonlarından doğrudan sorumlu zabitan ve personel kimyasal tanker ileri eğitimine; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ise kaptan, başmühendis/başmakinist, birinci zabit, ikinci mühendis/makinist ve doğrudan yük operasyonu sorumluluğu bulunan personel gaz tanker ileri eğitimine tabidir.
Bu ayrım, tanker eğitimleri içinde “temel” ve “ileri” ifadelerinin yalnızca bilgi seviyesini değil, gemideki görev ve sorumluluk düzeyini de gösterdiği anlamına gelir.
Temel Tanker Eğitimi Kimler İçindir?
Temel tanker eğitimleri, ilgili tanker türünde çalışacak gemiadamlarının tanker ortamına özgü yük, tehlike ve emniyet konularını tanımasını sağlar. Güncel Türk mevzuatında petrol ve kimyasal madde tankerlerinde çalışan tüm gemiadamlarının petrol ve kimyasal tanker temel eğitimini; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde çalışan tüm gemiadamlarının da gaz tanker temel eğitimini alması gerekir.
Petrol ve kimyasal tanker için temel eğitim ortaktır. Bunun nedeni, STCW Kural V/1-1 altında petrol ve kimyasal tanker yük operasyonlarına yönelik ortak bir temel yeterlik yapısının bulunmasıdır. Eğitim; tanker yapısına, yüklerin temel özelliklerine, yük operasyonlarındaki tehlikelere, iş sağlığı ve emniyet önlemlerine, yangınla mücadeleye, acil durumlara ve kirliliğin önlenmesine ilişkin temel bilgi alanlarını kapsar.
Sıvılaştırılmış gaz tankerleri için temel eğitim ise STCW Kural V/1-2 kapsamındadır. LNG veya LPG gibi sıvılaştırılmış gazların taşındığı tankerlerde yükün düşük sıcaklık, basınç, yanıcılık ve gaz yayılımı gibi özellikleri farklı tehlikeler oluşturabildiğinden eğitim yapısı da petrol ve kimyasal tanker temel eğitiminden ayrılır.
İleri Tanker Eğitimi Ne Zaman Gerekir?
İleri tanker eğitimleri, yük operasyonunun yönetiminde veya doğrudan sorumluluğunda bulunan personel için devreye girer. Burada belirleyici olan yalnızca kişinin tanker gemisinde çalışması değil, görev sırasında yükleme, boşaltma, yükün seyir sırasında bakımı, yük elleçleme, tank temizliği veya diğer yük operasyonlarında üstlendiği sorumluluktur.
Petrol tankerinde doğrudan yük sorumluluğu bulunan personel için Petrol Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitimi; kimyasal tankerlerde aynı tür sorumluluk için Kimyasal Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitimi; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ise Sıvılaştırılmış Gaz Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitimi gerekir.
Bu nedenle tanker eğitimleri görev unvanına bakılarak tek başına belirlenmez. Yönetmelik bazı kıdemli görevleri açıkça sayarken yük operasyonunda doğrudan sorumluluğu bulunan diğer personeli de kapsama alır.
Petrol, Kimyasal ve Gaz Tankerlerinde Eğitim Farkı Nedir?
Tanker eğitimleri geminin taşıdığı yükün özelliklerine göre farklılaşır. En önemli ayrım, petrol ve kimyasal tankerlerde temel eğitimin ortak olması; ileri eğitimlerin ise petrol ve kimyasal tanker için ayrı düzenlenmesidir. Sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde hem temel hem ileri eğitim ayrı bir STCW hattındadır.
| Tanker türü | Temel eğitim | İleri eğitim | İleri eğitim kimler için? |
|---|---|---|---|
| Petrol tankeri | Petrol ve Kimyasal Madde Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimi | Petrol Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitimi | Yönetmelikte sayılan kıdemli görevler ve yük operasyonunda doğrudan sorumlu personel |
| Kimyasal tanker | Petrol ve Kimyasal Madde Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimi | Kimyasal Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitimi | Yük operasyonlarından doğrudan sorumlu zabitan ve personel |
| Sıvılaştırılmış gaz tankeri | Sıvılaştırılmış Gaz Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimi | Sıvılaştırılmış Gaz Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitimi | Yönetmelikte sayılan kıdemli görevler ve yük operasyonunda doğrudan sorumlu personel |
Petrol tankerlerinde yanıcılık, hidrokarbon buharları, statik elektrik ve kirlilik riskleri öne çıkar. IMO, petrol tankerlerinde yangın riskinin sıradan kuru yük gemilerine göre daha yüksek olması nedeniyle özel SOLAS hükümleri bulunduğunu belirtir.
Kimyasal tankerlerde taşınan ürünün toksisite, aşındırıcılık, reaktivite ve çevresel tehlikeleri ayrıca önem kazanır. IBC Code, tehlikeli ve zararlı sıvı kimyasalların denizde güvenli taşınması için uluslararası gemi ve ekipman standartlarını belirler.
Sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ise yükün kriyojenik sıcaklıkta veya basınç altında taşınabilmesi, gaz kaçağı ve düşük sıcaklık etkileri gibi farklı riskler bulunur. IGC Code, sıvılaştırılmış gazların denizde güvenli taşınmasında gemi, ekipman ve yükün tehlike özelliklerine ilişkin uluslararası çerçeveyi oluşturur.
Tanker Sertifikası ile Tanker Eğitimi Aynı Şey mi?
Aramalarda “tanker sertifikası” ifadesi sık kullanılsa da mevzuattaki resmî çerçeve gemiadamı uzmanlık belgesi üzerinden kurulur. Tanker eğitimleri, bu uzmanlık belgelerinin eğitim ayağını oluşturur.
Temel tanker eğitimini yetkilendirilmiş bir eğitim kurumunda tamamlayan gemiadamına İdare tarafından ilgili uzmanlık belgesi düzenlenir. İleri tanker uzmanlık belgesi için ise yalnızca kursu tamamlamak yeterli değildir.
Güncel Yönetmelik, ileri tanker uzmanlık belgesi için üç temel şartı birlikte arar: ilgili tanker türünün temel eğitim belgesine sahip olmak, ilgili ileri eğitimi tamamlamak ve ilgili tanker tipindeki onaylı deniz hizmeti veya onaylı gemi eğitimi şartını sağlamak.
Bu nedenle tanker eğitimleri ile uzmanlık belgesinin düzenlenme şartlarını birbirinden ayırmak gerekir.
İleri Tanker Belgesi İçin Deniz Hizmeti Gerekir mi?
Evet. İleri tanker uzmanlık belgesi için ilgili temel belge ve ileri eğitimin yanında tanker tecrübesi de aranır.
Güncel Yönetmeliğe göre aday, belgeye konu tanker tipinde yük operasyonlarından sorumlu tutulmadan en az üç ay onaylı deniz hizmeti yapabilir. Alternatif olarak ilgili tanker tipinde, Donatım Yönergesinde belirlenen personel sayısına ilave gemiadamı olarak en az bir ay eğitim yapılabilir; bu sürede en az üç yükleme ve boşaltma operasyonuna katılımın onaylı eğitim defteriyle kanıtlanması gerekir.
Bu şart, tanker eğitimleri içinde ileri düzey uzmanlığın yalnızca sınıf eğitimiyle değil, gerçek tanker operasyonu tecrübesiyle de ilişkilendirildiğini gösterir.
Tanker Eğitimi STCW’nin Hangi Bölümünde Yer Alır?
Petrol ve kimyasal tanker personeline yönelik eğitim ve yeterlikler STCW Kural V/1-1 ve Kod Bölüm A-V/1-1 altında; sıvılaştırılmış gaz tankerleri ise STCW Kural V/1-2 ve Kod Bölüm A-V/1-2 altında düzenlenir.
IMO, STCW kapsamında tankerlerde görev yapan personelin eğitim ve yeterlik gereklerinin düzenlendiğini ve sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde çalışan personel için de özel eğitim ve belgelendirme şartları bulunduğunu belirtir.
Bu çerçevede tanker eğitimleri Türkiye’de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı mevzuatı üzerinden uygulanırken uluslararası asgari standart STCW tarafından belirlenir.
LNG/LPG Tankeri ile LNG Yakıtlı Gemi Aynı Eğitim Kapsamında mı?
Hayır. LNG veya LPG’yi yük olarak taşıyan sıvılaştırılmış gaz tankerleri ile LNG’yi yalnızca gemi yakıtı olarak kullanan bir gemi aynı eğitim kategorisi değildir.
Sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde çalışan personelin yük operasyonlarına ilişkin tanker uzmanlığı STCW V/1-2 kapsamındadır. Buna karşılık gaz veya diğer düşük parlama noktalı yakıtları kullanan ve IGF Code kapsamına giren gemilerde, yakıtın bakımı, kullanımı veya acil müdahalesinde görev alan personel için STCW V/3 kapsamında ayrı temel ve ileri eğitim hükümleri vardır.
Bu ayrım özellikle “LNG gemisi” ifadesinde önemlidir. Geminin LNG taşıması ile LNG’yi yakıt olarak kullanması farklı operasyonlar ve farklı eğitim hükümleri doğurabilir.
Tanker Eğitimi Tek Başına Gemide Çalışmak İçin Yeterli mi?
Hayır. Tanker eğitimleri, gemiadamının tanker tipine özgü uzmanlık eğitimleridir; kişinin temel mesleki yeterliğinin yerine geçmez. Gemiadamının göreve uygun yeterliği, sağlık uygunluğu, gemiadamı cüzdanı ve genel deniz emniyeti ile güvenlik eğitimleri de ilgili mevzuata göre geçerli olmalıdır.
Güncel Yönetmelik tüm gemiadamlarının denizde kişisel can kurtarma, temel ilkyardım, yangın önleme ve yangınla mücadele, kişisel emniyet ve sosyal sorumluluk ile can kurtarma araçlarını kullanma yeterliği eğitimlerini almasını düzenler. Can kurtarma araçlarını kullanma uzmanlık belgesinin düzenlenmesi ise eğitimden ayrı olarak yaş ve deniz hizmeti şartlarına bağlıdır.
Tanker görevi için gereken belge yapısı, bu temel mesleki ve emniyet gerekliliklerinin üzerine ilgili tanker eğitimleri ve tanker uzmanlık belgelerinin eklenmesiyle oluşur.
Tankerlerde Göreve Göre Gereken Eğitim Nasıl Değişir?
Bir tanker gemisinde çalışan herkesin ileri tanker eğitimi alması gerekmez. Tanker eğitimleri temel seviyede ilgili tanker türündeki tüm gemiadımlarını kapsarken ileri seviye, yük operasyonlarında doğrudan sorumluluk taşıyan görevleri hedefler.
Örneğin petrol tankerinde kaptan, başmühendis/başmakinist, birinci zabit ve ikinci mühendis/makinist ileri petrol tanker eğitimi kapsamındadır. Yük operasyonlarından doğrudan sorumlu başka bir personel de aynı kapsama girebilir.
Kimyasal tankerlerde ileri eğitim yük operasyonlarından doğrudan sorumlu zabitan ve personel için gereklidir. Sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ise Yönetmelik yine belirli kıdemli görevleri ve doğrudan yük sorumluluğu bulunan personeli ileri eğitim kapsamına alır.
Bu nedenle gemideki pozisyon ile yük operasyonunda üstlenilen sorumluluk birlikte değerlendirilir.
Tankerlerde Çalışma Neden Ayrı Eğitim Gerektirir?
Tanker gemilerinde taşınan yükler yanıcı, toksik, aşındırıcı, reaktif veya düşük sıcaklık ve basınç koşullarında tehlikeli olabilen maddeler içerebilir. Bu nedenle yükleme, boşaltma, tank temizliği, gaz ölçümü, yangınla mücadele ve kirlilik önleme süreçleri diğer gemi türlerinden farklı emniyet gereklilikleri doğurur.
IMO’nun tanker güvenliği düzenlemeleri petrol tankerlerinde yangın ve patlama risklerine karşı daha sıkı emniyet hükümleri bulunduğunu vurgular.
Kimyasal tankerlerde IBC Code, tehlikeli ve zararlı sıvı kimyasalların güvenli taşınmasını; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde IGC Code ise düşük sıcaklık veya basınç altında taşınabilen gaz yüklerin özel risklerini ele alır.
Bu operasyonel farklılıklar, tanker eğitimleri içinde gemi türüne ve sorumluluk seviyesine göre ayrı eğitim yolları bulunmasının temel nedenidir.
Tanker Uzmanlık Belgeleri Nasıl Yenilenir?
İleri tanker uzmanlık belgelerinde yenileme için güncel tanker tecrübesinin korunması önemlidir.
Güncel Yönetmeliğe göre ileri tanker belgesi sahibi zabitler ve sorumlu personel, yenileme başvurusundan önceki son 60 ay içinde ilgili tanker tipinde en az üç ay deniz hizmeti yaparak veya ilgili ileri tanker eğitimine ait tazeleme eğitimini yetkilendirilmiş eğitim kurumunda tamamlayarak belgelerini yenileyebilir.
Bu nedenle tanker eğitimleri yalnızca ilk belge alma aşamasında değil, tanker kariyeri devam ederken uzmanlık belgesinin güncelliğinin korunmasında da önem taşır.
Sonuç
Tanker eğitimleri, çalışılacak tanker türüne ve gemide üstlenilen göreve göre belirlenir. Petrol ve kimyasal tankerlerde tüm gemiadamları için ortak temel eğitim bulunurken, doğrudan yük sorumluluğu bulunan personel için petrol veya kimyasal tanker ileri eğitimi ayrı ayrı uygulanır. Sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ise temel ve ileri eğitimler STCW V/1-2 kapsamında ayrı düzenlenir.
İleri tanker uzmanlık belgesinde yalnızca kursun tamamlanması yeterli değildir; ilgili temel belge, ileri eğitim ve mevzuatta belirtilen tanker deniz hizmeti veya onaylı gemi eğitimi şartları birlikte aranır. Bu ayrım, “hangi kursu almalıyım?” sorusunun cevabının tanker türü ve gemideki sorumluluğa göre değişmesini sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Tanker Gemisinde Çalışmak İçin Hangi Eğitimler Gerekir?
Tanker eğitimleri, tanker türüne göre değişir. Petrol ve kimyasal tankerlerde ortak temel eğitim, sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde ayrı gaz tanker temel eğitimi gerekir. Yük operasyonlarında doğrudan sorumluluk bulunan görevlerde ayrıca ilgili ileri tanker eğitimi devreye girer.
Petrol ve Kimyasal Tanker Temel Eğitimi Ayrı mı?
Hayır. Temel düzeyde petrol ve kimyasal tankerler için ortak Petrol ve Kimyasal Madde Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitimi bulunur. İleri düzeyde ise petrol ve kimyasal tanker eğitimleri birbirinden ayrılır.
İleri Tanker Eğitimi Her Gemiadamı İçin Zorunlu mu?
Hayır. İleri tanker eğitimi, Yönetmelikte belirtilen kıdemli görevlerde bulunan veya yük operasyonlarında doğrudan sorumluluk taşıyan personel için gereklidir. İlgili tanker türündeki diğer gemiadamları için temel tanker eğitimi uygulanır.
İleri Tanker Belgesi İçin Deniz Hizmeti Gerekir mi?
Evet. İleri uzmanlık belgesi için temel tanker belgesi ve ileri eğitimin yanında ilgili tanker tipinde en az üç ay onaylı deniz hizmeti veya Yönetmelikte tanımlanan en az bir aylık onaylı gemi eğitimi yollarından biri gerekir.
LNG Tankerinde Hangi Eğitim Gerekir?
LNG’yi yük olarak taşıyan sıvılaştırılmış gaz tankerlerinde STCW V/1-2 kapsamındaki gaz tanker eğitimleri uygulanır. Geminin yalnızca LNG’yi yakıt olarak kullanması ise IGF Code ve STCW V/3 kapsamında ayrı bir eğitim konusudur.
Tanker Sertifikası STCW Belgesi midir?
“Tanker sertifikası” günlük aramalarda kullanılan bir ifadedir. Resmî sistemde tankerle ilgili belgeler, STCW V/1-1 veya V/1-2 şartlarına dayanan gemiadamı uzmanlık belgeleri kapsamında düzenlenir.
Denizcilikte Kariyer Yolunuzu Keşfedin
Tanker eğitimleri kapsamında petrol ve kimyasal tankerlerde temel yük operasyonlarını öğrenmek isteyenler EKOL Denizcilik Petrol ve Kimyasal Tankerlerinde Yük İşlemleri Temel Eğitim Kursu sayfasını inceleyebilir.
Petrol tankerlerinde doğrudan yük operasyonu sorumluluğuna yönelik ileri programı değerlendirenler EKOL Denizcilik Petrol Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitim Kursu sayfasındaki kapsamı inceleyebilir.
Kimyasal tankerlerde ileri seviye yük operasyonu eğitiminin kapsamını görmek isteyenler EKOL Denizcilik Kimyasal Tankerlerinde Yük İşlemleri İleri Eğitim Kursu sayfasını inceleyebilir.
Tanker eğitimleri ile tanker gemilerindeki günlük çalışma düzenini birlikte değerlendirmek isteyenler EKOL Denizcilik Gemi Türleri Çalışma Koşulları rehberinden yararlanabilir.
